Тауар жеткізушімен/қызмет көрсетушімен өзара іс‑қимыл

ҚМГ компаниялар тобының сатып алу қызметінің негізгі қағидаттары – заңдар мен ішкі талаптарды сақтау, сатып алудың ашықтығы, адал бәсекелестікті дамыту және контрагенттер үшін тең мүмкіндіктер ұсыну. Сонымен қатар ҚМГ қолданыстағы өндірістерді жаңғыртуға және жаңа өндірістерді құруға жәрдемдесу бағдарламасын іске асыру аясында отандық өндірушілерді қолдау үшін сатып алу қызметі саласында бірқатар бастамаларды жүзеге асырады.

ҚМГ компаниялар тобының сатып алу қызметі екі құжатпен реттеледі:

ҚМГ компаниялар тобының сатып алу рәсімдерінде озық халықаралық стандарттар мен технологиялардың негізінде ашықтық пен тиімділік деңгейін қамтамасыз ету және арттыру үшін барлық мүдделі тұлғаларға сатып алу туралы ақпаратқа кедергісіз қол жеткізуді (бірінші кезекте мемлекеттік құпияға байланысты жекелеген ерекшеліктерді қоспағанда), сатып алудың барлық қатысушылары үшін тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ететін «Электрондық сатып алудың ақпараттық жүйесі» (ЭСАЖ) порталы қолданылады.

ЭСАЖ сатып алу циклінің барлық процедураларын автоматтандыруға және стандарттауға мүмкіндік береді (жоспарлау процесінен бастап келісімшартты басқаруға дейін), тапсырманы орындау уақытын қысқартуға және адам факторының әсер ету дәрежесін төмендетуге мүмкіндік береді. Электрондық сатып алу нарыққа қол жеткізуді қамтамасыз етеді және осылайша тиімділікті арттыруға, бәсекелестіктің өсуіне және әкімшілік жүктеме мен операциялық шығындардың төмендеуіне ықпал етеді.

ЭCАЖ‑дан басқа, тапсырыс берушілер Қор басқармасы бекітетін тауарлар санаттарының тізбесі бойынша www.skstore.kz электрондық дүкенде белгілі бір өндірушілерден нақты маркалар мен үлгідегі тауарларды сатып ала алады (шекті сомасы 20 мың айлық есептік көрсеткішке дейін).

Сатып алу рәсімдері мен сатып алу келісімшарттарына қатысты сатып алу туралы ақпаратты, соның ішінде сауда‑саттыққа қатысуға шақыру және шарт жасасу талаптары туралы ақпаратты көпшілікке таратудан басқа, ЭCАЖ іріктеу критерийлері мен Сауда‑саттықты өткізу қағидаларын және оларды жариялауды қоса алғанда, бәсекелестік сатып алуға қатысу үшін талаптарды алдын ала белгілеуге мүмкіндік береді. Бұл ретте ЭCАЖ нормативтік құжаттарда белгіленген ережелер немесе рәсімдер сақталмаған жағдайда, сатып алу нәтижелеріне шағымдануды қоса алғанда, ішкі бақылаудың тиімді жүйесін қамтамасыз етеді.

Сатып алудың жалпы көлемі

2025 жылғы жылдық сатып алу жоспарының жалпы көлемі ҚҚС‑ты қоспағанда, 1 299 млрд теңгені құрады. ҚМГ сатып алу қызметінің маңызды аспектілерінің бірі – бір көзден сатып алу тәсілін азайту және бәсекелес сатып алу санын ұлғайту. Бәсекелес сатып алулар ашық тендер, баға ұсыныстарын сұрау, электрондық дүкен және тауар биржасы жолдары бойынша жүргізіледі. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ҚМГ компаниялар тобы бойынша жылдық жоспардың бәсекелестік сатып алу сомасы 626 млрд теңгені немесе 48 % құрады, бұл ҚМГ‑ның адал бәсекелестікті және тұрақты даму мақсаттарын қамтамасыз етуге ұмтылысын растайды. Бәсекелес емес сатып алу (бір көзден алу тәсілімен) бәсекелес тәсілмен сатып алу мүмкін болмаған ерекше жағдайларда ғана жүзеге асырылады.

Әлеуетті тауар жеткізушілерді/қызмет көрсетушілерді алдын ала біліктілік бойынша іріктеу

Қазақстандық және халықаралық практиканың талаптары мен стандарттарын ескере отырып, сатып алу қызметін жетілдіру – ҚМГ үшін басым міндеттердің бірі. Осы міндетті шешудің орынды құралы әлеуетті өнім берушілерді алдын ала біліктілік іріктеуді жүргізу тетігін іске асыру болып саналады.

Алдын ала біліктілік бойынша іріктеу (АБІ)АБІ рәсімінен өткен әлеуетті өнім берушілер біліктілік органы комиссиясының шешімі бойынша «Самұрық‑Қазына» АҚ сатып алу порталында ашық қолжетімділікте орналастырылған білікті әлеуетті өнім берушілердің тізіліміне енгізіледі. — сауалнама және аудит арқылы жүргізілетін, Сатып алуды жүзеге асыру тәртібі бойынша айқындалған біліктілік талаптарына сәйкестігі тұрғысынан әлеуетті өнім берушілерді бағалау процесі.

АБІ‑нің негізгі мақсаттары – білікті, тиісті түрде іріктелген жеткізушілерді анықтау, Қордың портфельдік компанияларының қажеттіліктері үшін тауар, жұмыс, қызметтерді сатып алу тиімділігін арттыру.

ҚМГ Қордың барлық ПК (портфельдік компаниялары) арасында АБІ‑ні дамытуға белсенді қатысады. Жүргізілген жұмыстың нәтижесінде «Самұрық‑Қазына» АҚ комиссиясы бекіткен Қордың ПК‑на арналған АБІ мәселелері бойынша 78 санаты ішінен 44 санат бойынша біліктілік критерийлерді ҚМГ әзірледі, бұл АБІ санаттарының жалпы санының 56 % құрайды.

«Самұрық‑Қазына Контракт» ЖШС әзірлеген Қордың барлық ПК (оның ішінде ҚМГ‑ның ЕТҰ) үшін үш санаты қосымша бекітілді.

Осылайша, бүгінгі күні Қордың АБІ жөніндегі комиссиясы АБІ рәсімінен өткен әлеуетті өнім берушілер арасында ашық тендер тәсілімен ҚМГ ЕТҰ сатып алуды жүргізу үшін тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің 47 санатын бекітті.

ҚМГ 2025 жылы қосымша әзірлеген АБІ жүргізуге арналған жұмыстардың жеті санаты бойынша біліктілік критерийлері АБІ жөніндегі қор комиссиясының келісу және бекіту процесінен өтіп жатыр.

Санат бойынша сатып алу

Сатып алу санаттарын басқару – басым санаттарға енгізілген тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу қызметіне және пайдалануға байланысты шығындарды азайтудың кешенді тәсілін әзірлеу процесі.

Санатқа бөлу сатып алу нысанасының және (немесе) әлеуетті өнім берушілердің бірыңғай нарығының жалпы белгілері бойынша тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алу санатына біріктіру арқылы жүзеге асырылады. Санаттар тауарлардың, жұмыстардың және қызметтердің бір және бірнеше атауын қамтуы мүмкін. Басымдықтар ретінде шығындар деңгейі жоғары, маңызды, үнемдеу және басқару әлеуеті бар санаттар анықталады.

Санаттарды басқару санат бойынша сатып алу стратегиясын әзірлеу және бекіту арқылы егжей‑тегжейлі талдау арқылы үнемдеу әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл стратегия ұзақ мерзімді немесе қысқа мерзімді перспективада пайданы барынша көбейтуге негізделген тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алудың оңтайлы тәсілін анықтайды. Санат бойынша сатып алу стратегияларында мақсаттар мен міндеттер, ішкі және сыртқы ортаны талдау, сатып алу санаттарын басқару тәсілдері, жеткізушілерді дамытуға қойылатын талаптар, пайданы есептеу және іске асыру жоспары болуға тиіс.

Санаттарды басқару стратегиялық жоспарлауды қолдану, сатып алынатын тауарлар мен қызметтерді егжей‑тегжейлі талдау және меншіктің жалпы құнын есептеу арқылы, сондай‑ақ бизнестің әртүрлі құрылымдық бөлімшелерімен кросс‑функционалды өзара іс‑әрекет жасау арқылы тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу және пайдалану шығындарын едәуір төмендетеді. Жеткізудің бұл әдісі тиімді, өйткені ол сенімді өндірушілермен және жеткізушілермен жұмыс жасай отырып, сапаны, сондай‑ақ анық бағаны қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Сатып алу санаттарын басқару мыналарды қамтиды:

• сатып алынатын тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді санатқа бөлу және сатып алудың басым санаттарын айқындау;
• басым санаттар бойынша сатып алу категориялық стратегияларын әзірлеу (жаңарту) және бекіту;
• санат бойынша сатып алу стратегияларын іске асыру;
• санат бойынша сатып алу стратегияларын іске асыруды мониторингтеу;
• жеткізушілерді дамыту.

Импортты алмастыру

Мұнай‑газ саласында мемлекет мүддесін қорғайтын компания ретінде ҚМГ «Квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілерінің сатып алуы туралы» Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 8 маусымдағы № 47‑VII Заңының талаптарына сәйкес сатып алуларда импортты алмастыруды ынталандыру бойынша белсенді жұмыс жүргізеді (офтейк‑келісімшарттарды жасасу және орындау тәртібі. Жаңа өндірістерді құруға жәрдемдесудің бағдарламасы, бұдан әрі — Бағдарлама). Бағдарламаның негізгі мақсаты – негізінен компания қызметін жүргізетін өңірлерде жаңа өндірістерге бастамашы болған жеке кәсіпкерлерді қолдау, сондай‑ақ «Самұрық‑Қазына» АҚ компанияларында сұранысқа ие өнімдерді шығару мақсатында технологиялық қайта жарақтандыру.

Офтейк‑келісімшарттардың тетігі жобаны іске асыру нәтижесінде Қазақстан Республикасының аумағында өндірісі жолға қойылатын тауарларды сатып алу мен жеткізуді кейінге қалдыру шартымен импортты алмастыру жобаларының іске асырылуын көздейді.

2025 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ҚМГ ЕТҰ 2025 жылы жалпы сомасы 16 млрд теңгеге 124 офтейк‑келісімшарт жасасты.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Президентінің 2023 жылғы 16 қыркүйектегі №353 Жарлығымен бекітілген Мемлекет басшысының 2023 жылы 1 қыркүйектегі «Әділ Қазақстанның экономикалық бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 6-тармағына сәйкес, ҚМГ ұйымдары үшін 2025 жылға «тауарларды сатып алудағы офтейк-келісімшарттардың үлесін» 11 % жеткізуге арналған жаңа ҚБК әзірленіп, бекітілді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ҚМГ-ның сатып алуларындағы офтейк‑келісімшарттардың үлесі 18 % құрады.