Глоссарий

ABAI — өндірістік процестерді басқаруға арналған жасанды интеллект элементтері бар, модульдерді қамтитын ҚМГ‑ның ақпараттық жүйесі (бірыңғай цифрлық экожүйе).

ANRE (Autoritatea Națională de Reglementare în Domeniul Energiei) — Румынияның энергетика саласындағы ұлттық реттеуші органы.

API Spec Q2 — мұнай және газ өнеркәсібінде қызмет көрсететін ұйымдардың сапа менеджменті жүйелеріне арналған Америкалық мұнай институтының (American Petroleum Institute) стандарты.

AtJ (Alcohol‑to‑Jet) — спирттен жасалатын авиациялық отын өндірісінің технологиясы.

CAPEX (Capital Expenditures) — өндірістік активтерді салуға, жаңғыртуға және кеңейтуге жұмсалатын күрделі шығындар.

Casing Drilling — құрылыс уақытын қысқарту және апаттық жағдайлардың алдын алу үшін шегендеу құбырында бұрғылау технологиясы.

CCUS (Carbon Capture, Utilization and Storage) — көміртекті тұту, сақтау және пайдалану технологиясы.

CDP (Carbon Disclosure Project) — көміртек шығарындылары туралы ақпаратты жария ету жобасы.

CNAIR (Compania Națională de Administrare a Infrastructurii Rutiere) — Румынияның жол инфрақұрылымын басқару жөніндегі ұлттық компаниясы.

Co‑processing — мұнай өңдеу зауыттарының қолданыстағы гидротазалау қондырғыларында өсімдік шикізатын бірлесіп өңдеу.

COSO (Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission) — Тредвей комиссиясының демеушілік ұйымдар комитеті (тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау моделі).

Country‑by‑Country Reporting (OECD Action 13) — қатысушы елдер бойынша компаниялар тобының табыстарын, салықтарын және экономикалық қызметін бөлу жөніндегі көп елдік есептілікті ашуды көздейтін BEPS жоспары аясындағы ЭЫДҰ стандарты.

Data Lake — өндірістік нысандардың дерек ағындарын біріктіретін корпоративтік деректер көлі (орталықтандырылған қойма).

DNV (Det Norske Veritas) — Халықаралық сертификаттау және санаттарға жіктеу ұйымы.

ECD (Equivalent Circulating Density) — эквиваленттік циркуляциялық тығыздық (бұрғылау кезінде бақыланатын параметр).

EOR (Enhanced Oil Recovery) — мұнай өндіруді ұлғайту әдістері.

EPC (Engineering, Procurement, Construction) — Жобалауды, жабдықтарды сатып алуды және нысанды салуды қамтитын толық дайындау келісімшарты.

ESG (Environmental, Social, Governance) — экологиялық, әлеуметтік және корпоративтік басқару.

FAR (Fatal Accident Rate) — белгіленген базаға есептегенде өлім‑жітім оқиғаларының жиілігін көрсететін өліммен аяқталған жазатайым оқиғалар коэффициенті.

FCA (Free Carrier) — «Франко‑тасымалдаушы» (Инкотермс термині): сатушы кедендік тазартудан өткен тауарды сатып алушы көрсеткен жерге тасымалдаушыға жеткізеді.

FDP (Field Development Plan) — кен орынды болашақта дамыту сценарийлері (мысалы, Теңіз кен орнында).

FEED (Front‑End Engineering Design) — FID қабылдағанға дейін техникалық шешімдер мен жоба бюджетін қалыптастыратын негізгі жобалау кезеңі.

FID (Final Investment Decision) — жобаның құрылыс және қаржыландыру кезеңіне өтуі туралы түпкілікті инвестициялық шешім.

Fishbone — коллекторларды ынталандыру мақсатында қолданылатын, «балық қаңқасы» әдісіне ұқсас ұңғыманың оқпанын көп тармақты аяқтау технологиясы.

FPSO (Floating Production, Storage and Offloading) — теңізде орналасқан кен орындарында көмірсутектерді өндіруге, дайындауға, сақтауға және жөнелтуге арналған қалқымалы қондырғы.

GHGP (Greenhouse Gas Protocol Initiative) — көміртегі шығарындылары бойынша жаһандық бастама.

GRI — Есептілік бойынша жаһандық бастама (тұрақты даму саласындағы есептіліктің стандарттары).

IATA — Әуе көліктерінің халықаралық қауымдастығы.

ICD (Inflow Control Devices) — ағынды бақылаумен қатар аяқтау жүйелері.

ICF SH&E Limited — ICF жаһандық консалтинг тобының еншілес құрылымы.

ICP (Integrity Compliance Program) — бизнесті адал жүргізуді қамтамасыз етуге, сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды, этикалық нормаларды және Компанияның ішкі саясатын сақтауға бағытталған комплаенс‑бақылау бағдарламасы.

IOGP (International Association of Oil & Gas Producers) — өнеркәсіптік қауіпсіздік, еңбекті және қоршаған ортаны қорғау саласындағы салалық стандарттарды, ұсыныстарды және үздік тәжірибелерді әзірлейтін халықаралық мұнай және газ өндірушілер қауымдастығы.

I‑REC (International Renewable Energy Certificate) — Халықаралық жаңартылатын энергия сертификаты.

KPI (Kazakhstan Petrochemical Industries) — газ‑химия кешені.

LDAR (Leak Detection and Repair) — метанол/газдың ағып кетуін анықтайтын және жоятын бағдарлама/технология.

Liquid Casing — «сұйық шегендеу бағанасы» (бұрғылау ерітіндісіне қосылатын, өткізбейтін тосқауыл қоюға арналған қоспа).

LOTO (Lockout/Tagout) — жөндеу жұмыстары кезінде жабдықтың кездейсоқ іске қосылуын болдырмайтын қауіпті энергия көздерін бұғаттау стандарттары.

LTIR (Lost Time Injury Rate) — белгіленген жұмыс уақытының базасына есептегенде жұмыс уақытының жоғалуына әкелген жазатайым оқиғалардың жиілігін көрсететін, жұмыс уақытын жоғалтумен жарақат алу коэффициенті.

MSCI (Morgan Stanley Capital International) — Компанияларды ESG көрсеткіштері бойынша бағалайтын және тиісті ESG рейтингтерін беретін халықаралық рейтинг агенттігі және индекс провайдері.

OECD (Organisation for Economic Co‑operation and Development) — тұрақты даму, корпоративтік басқару және экологиялық жауапкершілік мәселелерін қоса алғанда, экономикалық саясатты, стандарттар мен ұсынымдарды әзірлеу және ілгерілету үшін елдерді біріктіретін халықаралық ұйым.

NCOC (North Caspian Operating Company) — Қашаған кен орны операторы.

OFAC (Office of Foreign Assets Control) — АҚШ Қаржы министрлігінің Шетелдік активтерді бақылау басқармасы.

OGCI (Oil and Gas Climate Initiative) — парник газдары шығарындыларын азайтуға, климаттық шешімдерді дамытуға және төмен көміртекті энергетикаға көшуді қолдауға бағытталған жетекші мұнай‑газ компанияларының халықаралық бастамасы.

OGMP 2.0 (The Oil & Gas Methane Partnership) — мұнай‑газ саласындағы метан бойынша серіктестік.

OPEX — операциялық шығындар.

PAM (Privileged Access Management) — артықшылығы бар қолжетімділікті басқару жүйесі.

Pre‑FES (Preliminary Front‑End Study) — алдын ала техникалық‑экономикалық негіздеме.

QazaqGas — «QazaqGas» ҰК» АҚ (ұлттық газ компаниясы).

SAF (Sustainable Aviation Fuel) — тұрақты авиациялық отын.

SDN List (Specially Designated Nationals and Blocked Persons List) — ерекше санаттағы азаматтардың және тыйым салынған адамдардың тізімі (АҚШ‑тың санкциялық тізімі).

Slant Drilling — таяз тереңдіктегі тұтқырлығы жоғары мұнайды игеруге арналған көлбеу сағалық бұрғылау технологиясы.

Slim Hole — материалдардың шығындарын азайтуға мүмкіндік беретін шағын диаметрлі ұңғымаларды бұрғылау технологиясы.

SOC (Security Operations Center) — Қауіпсіздік операциялар орталығы.

Three Lines Model — «Қорғаныстың үш желісі» моделі (тәуекелдерді басқару жүйесінде).

TPM (Trusted Platform Module) — компьютерлерге арналған қауіпсіздіктің аппаратық модулі.

USAID — АҚШ халықаралық даму агенттігі.

WTI (West Texas Intermediate) — АҚШ‑тың жеңіл, күкірті аз эталонды мұнай сұрыпы.

Well‑being (денсаулық, амандық) — әл‑ауқат, сондай‑ақ жақсы хал‑ахуал, орынды құндылық немесе өмір сапасы деп те аталатын ұғым, белгілі бір адам үшін ішкі тұрғыдан құнды болып саналатын нәрселерді сипаттайды.

WEPs (Women’s Empowerment Principles) — гендерлік теңдікті ілгерілетуге және әйелдердің экономикалық және корпоративтік қызметке қатысуын кеңейтуге бағытталған БҰҰ әзірлеген әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту қағидаттары.

XDR (Extended Detection and Response) — кеңейтілген анықтау және әрекет ету жүйесі (киберқауіпсіздік саласында).

ЖМҚС — жанармай құю станциясы.

АМӨЗ — «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС.

АҚ — акционерлік қоғам.

ТП АБЖ — технологиялық процестерді автоматтандырылған басқару жүйесі.

ӘБП — әкімшілік‑басқару персоналы.

АТҚҚ — автоматтандырылған тактілі құю қондырғысы (мұнай өнімдерін герметикалық құю жүйесі).

ҰҰА — ұшқышсыз ұшу аппараты.

ЭЖК — экипажы жоқ катер (теңіз дроны).

БКҚ — бұрама кенжарлы қозғалтқыштар (бұрғылау кезінде ротторлы басқарылатын жүйелерге үнемді балама).

ЖЭК — жаңартылатын энергия көздері.

ӘЖ — электр берудің әуе желісі (мысалы, ӘЖ‑110 кВ).

ҚПТ — қабылдау профилін теңестіру (су айдауды басқару технологиясы).

ЖАЖ — жоспарлы алдын алу жұмыстары.

ЖЭС — жел электр станциясы.

ГазЭС — газ электр станциясы.

ҰГДЗ — ұңғымалардың гидродинамикалық зерттеулері.

ЖГЗ — жер қойнауын геологиялық зерттеу (алаптардың өңірлік әлеуетін зерттеуге бағытталған бағдарлама).

ҰГЗ — ұңғымалардың геофизикалық зерттеулері.

ГӨЗ — газ өңдеу зауыты.

БТҚС — басты төмендеткіш қосалқы станция.

ҚСЖ — қабатты сумен жару (өндіруді қарқындату тәсілі).

ГСК — газ сепарациялау кешені.

ГТМ — геологиялық‑техникалық іс‑шаралар (бүйір оқпандарын жөндеу, қарқындату және бұрғылау).

ЕТҰ — еншілес және тәуелді ұйым.

ЭД — Экология департаменті

КБОК — көлденең орналасқан бүйір оқпандарды кесу (өндіруді қалпына келтіру әдісі).

ЕБЗ — екінші буын зауыты (ТШО нысаны).

ШГА — шикі газды айдау жүйесі (ТШО нысаны).

ШГАҮБ — шикі газды айдаудың үшінші буын жүйесі (ТШО нысаны).

ҮБЗ — үшінші буын зауыты (3GP, Теңіз кен орнындағы жаңа зауыт).

ҚазГӨЗ — Қазақ газ өңдеу зауыты.

АКИАМН — ақпараттық‑коммуникациялық инфрақұрылымның аса маңызды нысандары.

ІЭК — Іскерлік этика кодексі.

МАК — мұнай алу коэффициенті.

ККО — «Kalamkas‑Khazar Operating» ЖШС (жоба операторы).

ҚМГ — «ҚазМҰнайГаз» ҰК АҚ.

ББТЖ — бұрғылау бағанысының түбін жинақтау.

ҚХР — Қытай Халық Республикасы.

ҚТГ — қысылған табиғи газ.

ҚӨК — Қарашығанақ өңдеу кешені.

ТТҚ — толық тарату құрылғысы.

КТБЖ — корпоравтитік тәуекелдерді басқару жүйесі.

КК‑I — карбонатты көкжиек I.

КТЖ — кешенді технологиялық желілер (ТШО нысаны).

КТЭБ — кешенді технологиялық эксплуатациялық бағалау.

КҚК — Каспий құбыр желісі консорциумы.

ЭРБК — Экологиялық реттеу және бақылау комитеті.

ВСБТ — вертикалды сейсмикалық бейіндеу тәсілі (геофизикалық зерттеулердің түрі).

ЖАО (жергілікті атқарушы органдар) — атқарушы биліктің функцияларын, оның ішінде коммуналдық және әлеуметтік инфрақұрылым нысандарын басқару және пайдалану саласындағы функцияларды жүзеге асыратын өңірлік және жергілікті деңгейлердегі мемлекеттік басқару органдары.

ХЕҰ (Халықаралық еңбек ұйымы) — лайықты еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге, қызметкерлердің құқықтарын қорғауға және әлеуметтік әділеттілікке бағытталған халықаралық еңбек стандарттарын әзірлейтін және насихаттайтын БҰҰ мамандандырылған мекемесі.

ЖАК — жөндеуаралық кезең (жөндеу арасындағы ұңғыманың немесе жабдықтың жұмыс уақыты).

ЖҚ — жергілікті қамту (қазақстандық тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің үлесі).

ХҚЕС — Халықаралық қаржы есептілігің стандарттары.

МҰТ — мұнай алуды ұлғайту тәсілдері (мысалы, полимерлі су айдау).

ПҚӨС — пайдалы қазбалар өндіру салығы.

ҒЗТКЖ — ғылыми‑зерттеу және тәжірибелік‑конструкторлық жұмыстар.

МӨЗ — мұнай өңдеу зауыты.

МТЖ — мұнай химиясының технологиялық жүйесі.

САШ — су ағынын шектеу (полимерлі су айдауды технологиясы).

ҰУДЖ — ұзақ уақыт дайындалатын жабдық.

ОПЕК (Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы) — Әлемдік мұнай нарығын тұрақтандыру үшін мұнай өндіру саласындағы саясатты үйлестіретін мұнай экспорттаушы елдердің халықаралық үкіметаралық ұйымы. Құрамына: Алжир, Конго, Экваторлық Гвинея, Габон, Иран, Ирак, Кувейт, Ливия, Нигерия, Сауд Арабиясы, БАӘ және Венесуэла кіреді.

ОПЕК+ — ОПЕК елдері мен ұйымға кірмейтін мемлекеттерді (Әзербайджан, Бахрейн, Бруней, Қазақстан, Малайзия, Мексика, Оман, Ресей, Судан және Оңтүстік Судан) біріктіретін ынтымақтастық туралы декларация шеңберіндегі кеңейтілген ынтымақтастық форматы.

ТӨС — тәжірибелік‑өнеркәсіптік сынақтар.

АТҚ — ашық тарату құрылғысы (мысалы, АТҚ‑110 кВ).

ӨБТК — Өнімді бөлу туралы түпкілікті келісім (Қарашығанақ).

ЖАҚО — жедел ақпараттық қауіпсіздік орталығы.

ЖАҚ — жария акционерлік қоғам.

БКЖ — болашақ кеңейту жобасы (Теңіз кен орны).

ПГ — парник газдары.

Пиролиз — этилен алу үшін көмірсутектердің жоғары температурада ыдырау процесі.

ІҚК‑1, ІҚК‑2 — іске қосу кешені (нысан құрылысының кезеңдері).

ПҚОП — «ПетроҚазақстан Ойл Продактс» ЖШС (Шымкент МӨЗ‑і).

ІМГ (ілеспе мұнай газы) — мұнай кен орындарын игеру процесінде мұнаймен бірге өндірілетін және оны өндіру кезінде түзілетін газ.

ТКДБ — ҚМГ‑ның Төмен көміртекті даму бағдарламасы (2031 немесе 2060 жылға дейін).

ПМХЗ — «Павлодар мұнай‑химия зауыты» ЖШС.

Полимерлеу — мономерлерді полимерлерге айналдырудың химиялық процесі.

ӨП — өндірістік персонал.

ЖАЖ — жоспарлы алдын алу жұмыстары.

ҰЖЖ — ұңғымаларды жерасты жөндеу.

СҚБЖ — сағалық қысымды басқару жобасы (Теңіз кен орны).

ҚР — Қазақстан Республикасы.

ЖЖ — жұмыс жобасы.

РБЖ — роторлы басқарылатын жүйелер (бұрғылауға арналған жоғары технологиялық жабдық).

ІАҚ — Ішкі аудит қызметі.

ІБЖ — Ішкі бақылау жүйесі.

ҚМЖ — құрылыс‑монтаждау жұмыстары.

СМГ — сұйытылған мұнай газы (өңдеу саласында СКГ синонимі ретінде қолданылады).

БК — бірлескен кәсіпорын.

СТГ — сұйытылған табиғи газ.

ӨБК — Өнімді бөлу туралы келісімі.

СКӨБТК — Солтүстік Каспий бойынша өнімді бөлу туралы келісім (Қашаған).

ҚР СТ ISO 37 001 (Парақорлыққа қарсы басқару жүйесі. Талаптар және пайдалану жөніндегі басшылық) — ISO 37001 халықаралық стандартына негізделген, ұйым қызметіндегі парақорлықтың алдын алуға, анықтауға және оған қарсы іс-қимылға бағытталған менеджмент жүйесіне қойылатын талаптарды белгілейтін Қазақстан Республикасының ұлттық стандарты.

СКГ — сұйытылған көмірсутек газы.

ҚҮБЖ — қызметтің үздіксіздігін басқару жүйесі.

ТБІБҚ — Тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау қызметі.

КЭС — күн электр станциясы.

ЖШС — жауапкершілігі шектеулі серіктестік.

ТЖҚ — тауарлар, жұмыстар мен қызметтер.

ТШО — «Теңізшевройл»ЖШС.

ТЭН — техникалық‑экономикалық негіздеме.

КСШ — көмірсутек шикізаты.

БКҚ — баяу кокстеу қондырғысы (МӨЗ‑дегі процесс).

ГКДҚ — газды кешенді дайындау қондырғысы.

КЖАК — кеңейтілген жөндеуаралық кезең (МӨЗ‑дің үшжылдық циклға ауысуы).

БҰҰ ТДМ (Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму мақсаттары) — 2030 жылға дейін тұрақты экономикалық өсуді, әлеуметтік әділеттілікті және қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған БҰҰ қабылдаған жаһандық мақсаттар.

БСАК — бу мен суды кезектесіп айдау (қабатқа жылумен әсер ету әдісі).

ЖККФ — жеңіл көмірсутектердің кең фракциясы.

ЭЛТҚ‑АТ/ЭЛТҚ‑АВТ — атмосфералық түтікшені / атмосфералық‑вакуумдық түтікшені электрмен тұзсыздандыратын қондырғы (мұнайды бастапқы өңдеу қондырғылары).

ЭСА — электронды сауда алаңы.